پیام امتنانیه استاد سرور دانش معاون دوم رئیس جمهور در رابطه به برگزاری موفقانه سمینار علمی گرامیداشت از هشتادوششمین سالروز وفات علامه فیض محمد کاتب هزاره- 23 دلو 1395

3

بسم الله الرحمن الرحیم
روز پنجشنبه 21 دلو 1395 سمینار با شکوه علمی برای گرامی‎داشت از هشتادوششمین سالروز درگذشت علامه فیض محمد کاتب هزاره در طی دو نشست (یکی در قصر سلام‎خانه ارگ ریاست جمهوری و دیگری در بال‎روم هتل انترکانتیننتال) از طرف ریاست جمهوری، معاونت دوم ریاست جمهوری و با برنامه ریزی و مدیریت بنیاد اندیشه، برگزار گردید. در این سمینار یکروزه سخنرانی‎های علمی و پژوهشی ژرف و پرمحتوا توسط دانشمندان و محققان کشور ایراد گردید و در رأس جلالت‎مآب رئیس جمهور، در مورد شخصیت کاتب، عظمت کار او، اهمیت بازبینی و واکاوی تاریخ گذشته کشور و آسیب‎های نظام‎های سیاسی گذشته مخصوصا قدرت مطلقه و نقش مقاومت‎های مردمی و راهکار دولت‎سازی و ملت‎سازی، سخنرانی جامع، علمی، راهبردی و رهنمودی ایراد کردند و از کاتب به عنوان پدر تاریخ‎نگاری معاصر افغانستان یاد نمودند و همچنین دوستان فرهیخته ما داکتر محمد سرور مولایی پژوهشگر تاریخ و استاد ادبیات، استاد حبیب الله رفیع نویسنده و پژوهشگر، داکتر محی الدین مهدی نماینده مردم در ولسی جرگه، نویسنده و پژوهشگر، داکتر محمد امین احمدی نویسنده، پژوهشگر و رئیس دانشگاه ابن‎سینا، استاد علی امیری نویسنده و پژوهشگر، خانم ام فروه موسوی نویسنده و پژوهشگر، بسم الله میمنگی نویسنده و پژوهشگر، داکتر فاروق انصاری، پژوهشگر و استاد تاریخ، هر یک با طرح موضوع خاصی، شخصیت کاتب و تاریخ گذشته افغانستان را به نقد و بررسی گرفتند و همچنین پیام‎های وزین و با محتوایی از طرف ریاست محترم پوهنتون کابل، ریاست محترم آکادمی علوم افغانستان و خانواده و بستگان مرحوم علامه کاتب، قرائت گردید. این سمینار با قرائت قطعنامه پایانی توسط محمد سرور جوادی و اهدای لوح سپاس از طرف بنیاد اندیشه برای سه ناشر برتر آثار کاتب اختتام یافت.
از همه بزرگوارانی که در سخنرانی‎ها سهم گرفتند و همه کسانی که پیام دادند و یا مقالات علمی فرستاده‎اند و فرصت قرائت آن‎ها فراهم نشد، صمیمانه تشکر می‎کنم، مخصوصا از جلالت‎مآب رئیس جمهور داکتر محمد اشرف غنی، سپاسگذاری ویژه به عمل می‎آورم هم به جهت سخنرانی عالمانه و جهت بخش ایشان و هم به خاطر:
1. میزبانی در ارگ ریاست جمهوری از سمینار گرامی‎داشت کاتب؛
2. هدایت ایشان برای بنای یادبود بر آرامگاه علامه فیض محمد کاتب؛
3. هدایت ایشان مبنی بر ضرب مدال رسمی دولتی به نام علامه فیض محمد کاتب هزاره؛
4. تقدیر ایشان از 13 تن از شخصیت‎های علمی و فرهنگی کشور که واقعا تا هنوز به این صورتی که انجام شد بی پیشینه بوده است.
با اغتنام از فرصت در حاشیه این امتنانیه، می‎خواهم خطاب به همه سیاست‎ورزان و روشنفکران و مردم شریف کشور به عرض برسانم که آنچه برای همه ما در این سمینار بیش از حد، زیبا، شیرین و لذت بخش بود، روحیه علمی و پژوهشی و طرح مباحث به صورت مستند، واقع بینانه، آزادانه و نقادانه بود. نکاتی در این مباحث مطرح شد که کاملا نو، ابتکاری و سازنده بود. عامل اصلی هم در این روحیه علمی و سازنده، به نظرم، شخصیت خود کاتب و کار سترگ او است. زیرا وقتی در باره کاتب سخن بگویی و یا آثار او را بخوانی، به اجبار باید وارد ژرفای دریای بیکران تاریخ شوی و رویدادهای تلخ و شیرین گذشته را روایت و نقد کنی. بر اساس این اصل معروف که «گذشته چراغ راه آینده است»، سراج التواریخ کاتب، چراغ پرفروغ و تابناک و همیشه روشن، برای آینده کشور و ملت ما می‎باشد. ما نمی‎توانیم حال و آینده خود را بدون نگاه به گذشته و آگاهی از تاریخ گذشته خود بسازیم و اگر چنین نکنیم همواره در یک دور باطل و بی‎نتیجه خواهیم چرخید.
آنچه را که کاتب به تصویر می‎کشد، به گفته رئیس جمهور: «استعمال خشن زور و قدرت از سوی حکومت مرکزی است که با بی‎رحمی‎هایی همراه است و نشان می‎دهد که قدرت مطلقه در یک کشور چگونه عمل می‎کند، زیرا در این دوره تاریخی، در خلال شانزده سال، چهار جنگ داخلی و نزدیک به صد شورش صورت گرفته که همه جا با استعمال بی‎محابای زور سرکوب گردیده است، از آن جمله است: جنگ سردار ایوب خان، شورش غلزایی‎ها به رهبری پسر ملا مشک عالم، شورش سردار اسحاق خان با کمک پیروان طریقه نقشبندیه و جنگ افغانستان مرکزی، به علاوه شورش شینواری‎ها و چهار ایماق و غیره.»
همچنین به گفته رئیس جمهور، نوشتار کاتب به رؤیت اسناد تاریخی ثابت می‎کند که: «دولت‎سازی و ملت‎سازی از طریق استبداد و استعمال زور و قدرت مطلقه به دست نمی‎آید….» و اهمیت کار کاتب از این جهت است که به گفته رئیس جمهور نشان می‎دهد: «تصویر کامل تاریخ ما تنها با داستان قدرت شکل نمی‎گیرد، بلکه این تصویر را قدرت و مقاومت با هم شکل می‎دهند، زیرا مقاومت مردم در برابر قدرت مطلقه جزئی از عکس العمل اجتماعی ـ سیاسی این سرزمین و بخش عمده ای از تاریخ ما است و تلاش کاتب برای به تصویر کشیدن زبان قدرت و مقاومت در این تاریخ، تلاشی بی نظیر است که چندین نسل را کمک می‎کند تا گذشته تاریخی خود را بهتر بفهمند. کاتب هم مقاومت مردم هزاره را در تاریخ خود به تصویر می‎کشد و هم مقاومت اقوام دیگر در برابر قدرت مطلقه را در سایر نقاط کشور. او در حقیقت درد مشترک مردم را ثبت و تدوین کرده است.»
باید به صراحت و صادقانه بگویم که تمام اهدافی را که در برگزاری این سمینار علمی در نظر داشتیم، رئیس جمهور بر اساس اندیشه سیاسی والا، مطالعات تاریخی و تجربیات عینی خود، با دقت و جامعیت تمام، آن را در یک پاراگراف ذیل خلاصه کردند:
«ما با داشتن آگاهی تاریخی می‎توانیم به این نتیجه برسیم که قدرت مطلقه چاره ساز نیست و دولت‎سازی بدون ملت‎سازی راه به جایی نمی‎برد. درک ما از تاریخ و از جغرافیای کشور به مثابه بستر ملت سازی، ما را به این باور می رساند که بدون مشارکت همگانی و درک همگانی از دردها، آرزوها و خواسته‎های مشترک نمی‎توانیم از بحران‎ها با موفقیت عبور کنیم. تنها از طریق آگاه بودن به دردهای مشترک و افتخارات مشترک است که می‎توانیم تاریخ مشترک و آینده مشترک را بسازیم.»
آنچه در این پاراگراف آمده، هم بحران ممتد در تاریخ کشور و هم راهکار اصلی آن و هم وظیفه و مسئولیت امروز دولتمردان، سیاستمداران، روشنفکران و فرهنگیان و همه مردم ما را نشان می‎دهد و هم همان آرمان و آرزویی را انعکاس می‎دهد که کاتب و کاتب‎ها در سینه مکتوم داشتند و ده‎ها و صدها و بلکه هزاران انسان پاکدل این سرزمین در راه تحقق آن قربانی شدند. ممکن است گاهی طرح پاره‎ای از حقایق و واقعیت‎های تاریخی، برای برخی از افراد، تلخ و سنگین هم تمام شود اما باید همگی بپذیریم که تنها راه حل اصلی هم این است که امروز همه مردمان کشور از همه اقوام پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن و سایر اقوام در نشست‎های علمی و علنی باید در کنار همدیگر بنشینند و تاریخ گذشته را با یکدیگر باهم قرائت کنند تا برای همه چالش‎های موجود راهکار مشترک پیدا کنند و از این رو باید اجازه دهیم یکبار همه دردهای نهفته در دل‎ها و عقده‎های خفته در سینه‎ها از هر قوم و سمتی که باشد، در چوکات واقعیت‎ها به صورت آشکار و آزادانه، باز شود و شنیده شود و جای خورسندی است که امروز حکومت ما به رهبری رئیس جمهور غنی به آن حدی از ظرفیت رسیده است که با روحیه‎ای مبتنی بر همگرایی و تحمل‎پذیری، زمینه و فرصت نقد آزاد و انتقاد پذیری را فرا‎هم می‎سازد. فضای حاکم بر سمینار کاتب نشان داد که حکومت ما در مشارکت با مردم و نهادهای مدنی می تواند همه زوایای مبهم و رمز و رازآلود تاریخ سیاسی کشور و وضعیت حاضر را به مباحثه و گفتگوی رودررو بنشیند و هم گذشته را نقد کند و هم افق آینده و دیدگاه خود در مورد دولتداری و ملت سازی و عبور از بحران را تبیین کند.
واقعا با این دید است که بازشناسی و بازخوانی آثار کاتب هم برای همه ما، معنا و مفهوم بسیار دلپذیر، دلچسب و شیرین ملی، میهنی، علمی و منطقی پیدا می کند. زیرا کاتب به گفته رئیس جمهور: «در حقیقت درد مشترک همه مردم را ثبت و تدوین کرده است.» آنچه را کاتب در باره مظالم امیر عبدالرحمن در مورد هزاره ها و هزارجات نقل می‎کند، همان چیزی است که امیر عبدالرحمن و امثال او بارها در چهار گوشه کشور از شرق و غرب و شمال و جنوب انجام داده‎اند. از سوی دیگر مگر وقایع تلخی که هم اکنون در کشور ما اتفاق می‎افتد آیا مگر یک نوع روایت مکرر دیگری از رویدادهای تلخ و مشابه گذشته نیست؟ آیا مگر همین امروز بخش‎های وسیعی از مناطق و مردمان کشور به خاک و خون کشیده نمی‎شوند؟ تنها چیزی که تفاوت کرده نام‎ها و نشان‎ها و بازیگران صحنه جنگ و سیاست است. امروز گروه‎های همچون طالبان و امثال آن‎ها هرچند دشمنان همه مردمان و مناطق کشور هستند و جنگ از همه مردم ما قربانی می‎گیرد اما باید این واقعیت تلخ را پذیرفت که در جنگ های 15 ساله اخیر مناطق خاصی بوده‎اند که بیشترین صدمه را دیده‎اند و بیشتر از هر جای دیگر قربانی قدرت طلبی مطلق‎گرایان شده‎اند و فرزندان آن‎ها از تعلیم، تحصیل، رفاه و انکشاف محروم مانده‎اند. به این جهت است که باید گفت هریک از گروه‎ها و اقوام کشور، هر کدام به یک شکلی، در این کشور رنج و حرمان دیده‎اند و از ناحیه سیاست بازان و آزمندان و قدرت طلبان سرکوب شده‎اند. شاید بعد از یک قرن دیگر رویدادهای امروز ما به یک شکل دیگر و متفاوت با آنچه فعلا من و تو فکر می‎کنیم، روایت و بازخوانی شود.
بنا بر این امروز هیچ شخص و گروه و قومی نباید از مظلومیت و رنجی که بر دیگری رفته یا می رود، شاد شود و نه هم از واقعیت‎های تلخی که روایت می‎شود، غمگین و ناراحت گردد. ما باید همگی چشمان خود را در مقابل واقعیت‎ها و حقایق باز کنیم و به همه پدیده‎ها و رویدادهای اجتماعی و سیاسی با انصاف، منطق و خرد بنگریم و اگر احیانا بر یکدیگر اجحاف و بی‎انصافی روا داشته‎ایم از عفو و گذشت استفاده کنیم و تنها همین شیوه است که می‎تواند روند دولت‎سازی و ملت‎سازی را تسهیل کند و در میان مردمان ما محبت، الفت و وحدت ایجاد نماید و دشمنان این مرزو بوم را مأیوس گرداند و گر نه ما باید مدام به همدیگر چنگ و دندان نشان دهیم و دشمن تماشا کند و به ریش همه ما بخندد و مقصود خود را فراچنگ آورد.
مطلب دیگری که باید به عرض برسانم این است که گرامی‎داشت از شخصیت‎های علمی و سیاسی بزرگ این وطن باعث همدلی، همبستگی، وفاق و وحدت ملی مردم ما می‎گردد. زیرا این شخصیت‎ها غالبا رجال برجسته ملی بودند با دید فراگیر ملی و به دور از تعصبات و تنگ نظری‎های قومی، مذهبی و سمتی و چنانکه در بیانیه افتتاحیه سمینار گفتم تاریخ نویسان ما در ایجاد روحیه همگرایی ملی و وحدت ملی نقش برجسته داشته‎اند. از جمله همین علامه کاتب، کسی است که خود یک عالم هزاره شیعه مذهب است اما علوم زمانش را در نزد مولوی‎ها و دانشمندان سنی مذهب پشتون قندهاری و یا هندوستانی فرا گرفته است و هم او با دید فراخ تکثر گرایانه خود در لویه جرگه تصویب نظامنامه اساسی در پغمان در عهد امان الله خان می‎ایستد و از امیر و از اعضای لویه جرگه تقاضا می‎کند که در کنار رسمیت مذهب حنفی به مذهب جعفری هم باید رسمیت داده شود و عده‎ای به شمول شخص امان الله خان هم از پیشنهاد او حمایت می‎کنند اما عده دیگر به مخالفت بر می‎خیزند و برضد ملا فیض محمد بلوا می‎کنند. بسیاری از دانشمندان دیگر این سرزمین نیز همین روحیه همگرایی و مدارا و تحمل پذیری را داشته‎اند و این چیزی است که امروز بیش از هر موضوع دیگر، جامعه ما به آن نیاز دارد.
با توجه به آنچه گفته شد و با حمایت وسیعی که از سوی هموطنان ما از برگزاری سمینار گرامی‎داشت کاتب به عمل آمد و تأثیرات مثبتی که این سمینار داشته است، به همه هموطنان مخصوصا فرهنگیان، دانشگاهیان و پژوهشگران اعلام می‎کنم که همراه با جلالت‎مآب رئیس جمهور و با حمایت‎های بی‎شایبه ایشان، این سلسله از نشست‎ها و سمینارها در تکریم و تجلیل از سایر دانشمندان و رجال برجسته کشور را ادامه خواهیم داد و در سال پیش رو در باره چند تن دیگر از شخصیت های این کشور نیز یادواره و جشنواره برپا خواهیم کرد و محصول آن‎ها را به صورت یادواره تدوین و ترتیب کرده، در اختیار همگان قرار خواهیم داد، چنانکه محصول سمینار گرامی‎داشت کاتب را نیز به زودترین فرصت چاپ کرده، در اختیار همه شما خواهیم گذاشت. تا باشد از این طریق هم با افتخارات گذشته خود آشنا شویم و هم از گذشته‎های خود به عنوان چراغ راهنما برای آینده خود کمک بگیریم.
در پایان لازم می‎بینم از سایر دوستانی که در برگزاری این سمینار به ما کمک کردند مخصوصا اداره امور ریاست جمهوری به شمول بخش‎های سخنگویی، تشریفات، خدمات و مسئولین امنیتی دفتر رئیس جمهور و همچنین همکاران ما در دفتر معاونت دوم ریاست جمهوری به شمول رئیس دفتر، معاونین، مشاورین، کارکنان دفتر و اعضای دفتر بنیاد علمی، پژوهشی و فرهنگی اندیشه، نیز تشکر و تقدیر به عمل آورم. از خداوند متعال مزید توفیقات همگان را استدعا دارم.
سرور دانش
معاون دوم ریاست جمهوری
23 دلو 1395

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>