راز ماندگاری و پویایی

اکنون از شهادت رهبر شهید استاد مزاری 19 سال سپری می‌شود. اما هرچه زمان می‌گذرد، زوایا و ابعاد اندیشه سیاسی و مبارزاتی آن رهبر فرزانه بیش از پیش مورد بحث و تحلیل قرار می‌گیرد و مشتاقان و علاقه‌مندان زیادتری را به خود جذب می‌کند. سؤال اساسی این است که رمز و راز این ماندگاری و پویایی در چیست؟

اولین عامل ماندگاری را باید در ویژگی‌های شخصی و خصلت‌های اخلاقی و رفتاری آن شهید جستجو کرد. ساده زیستی در زندگی شخصی، اجتناب از تجملات و مناعت نفس در قبال ثروت و سایر جاذبه‌های مادی، اولین خصوصیتی است که از او شخصیت بی‌نظیری ساخته بود. قاطعیت، صراحت و تزلزل ناپذیری در موضع‌گیری‌ها و دیدگاه‌ها، برازندگی دیگر او بود که موجب اعتماد و اطمینان دیگران به ایشان می‌شد. نظم و برنامه‌ریزی در زندگی فردی و اجتماعی و در همه فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی از ویژگی‌های دیگری بود که در سیاست‌ورزی نیز از ایشان یک چهره برجسته و موفق ساخته بود. مردم گرایی، فروتنی، استقلال فکری، پایبندی به اصول و ارزش‌های اخلاقی و دینی و همچنین احترام به استعداد و شخصیت افراد، از خصلت‌های دیگر ایشان بود. مجموعه این اوصاف ذاتی و نفسانی، برازندگی و برجستگی خاصی را در شخصیت شهید مزاری ایجاد کرده و از او یک رهبر کاریزماتیک ساخته بود.

ذکر این اوصاف در باره استاد مزاری، از باب مبالغه و حبّ و بغض شخصی نیست. در طول نزدیک به 17 سالی که از نزدیک با ایشان افتخار آشنایی داشتم و گاهی حتی روزها و هفته‌ها را در کنار هم بودیم، این خصوصیات را از نزدیک در شخصیت او یافتم. خصلت‌های رفتاری و اخلاقی او بیش از هر چیزی دیگری باعث می‌شد که به او احترام بگذاری و او را دوست داشته باشی و از همراه بودن با او هیچ‌گونه احساس خستگی و سنگینی نکنی.

عامل دوم ماندگاری و پویایی اندیشه شهید مزاری، ناشی از این است که افکار سیاسی ایشان از واقعیت‌های عینی  جامعه و مشکلات زندگی مردم نشأت یافته بود و نه از تئوری‌های پیچیده فلسفی و آکادمیک و از لابلای کتاب‌ها و کتابخانه‌ها. هر طرح و سخن او ناظر به یک چالش عملی و عینی کشور بود. اما در عین حال این افکار از پشتوانه مستحکم فکری و از یک منطق نیرومند عقلانی برخوردار بود. این خصوصیت باعث شده که اندیشه سیاسی و مبارزاتی شهید مزاری، حتی امروز بعداز 19 سال و در مقایسه با مفاهیم و نورم‌های نوین سیاسی و حقوقی، مورد بازخوانی و تفسیر و تحلیل علمی قرار گیرد.

آنچه در این رابطه قابل دقت و تأمل بوده و برای همه سیاستمداران و اندیشوران کشور آموزنده است، سیالیت و انعطاف پذیری در اندیشه شهید مزاری است. استاد مزاری در سیاست‌ورزی، جزم‌گرا نبود. استراتژی و تاکتیک‌های مبارزاتی خود را بر اساس شرایط و مقتضیات زمان و منافع مردم تنظیم می‌کرد و در صورتی که ضعف یا نارسایی و ناتوانی یک استراتژی یا یک طرح برای ایشان محرز می‌گردید، با شجاعت تمام از آن دست برمی‌داشت و روش دیگری را برمی‌گزید. این خصوصیت باعث شد که اندیشه سیاسی شهید مزاری، به عنوان یک اندیشه زنده، پویا و ماندگار مطرح شود.

در این رابطه تصمیم به انحلال سازمان نصر که ایشان از مؤسسین و یکی از رهبران برجسته آن بود و تأسیس حزب وحدت اسلامی افغانستان، یک مثال روشن این انعطاف پذیری است. سازمان نصر در آن دوره یکی از احزاب قدرتمند و با نفوذ جهادی بود و در میان اقشار مختلف مردم، طرفداران زیادی هم داشت و در این میان جمعی قابل توجه از اعضای این سازمان خواستار تداوم کار آن و مخالف تأسیس حزب وحدت بودند. اما استدلال استاد مزاری این بود که تشکیلات و حزب، یک وسیله است نه هدف و در شرایط سخت دوره جهاد، احزاب ضعیف کارایی نداشته و نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جامعه باشد و باید تشکیلات قدرتمند دیگری تأسیس شود تا بتواند از حقوق مردم دفاع کند. با این استدلال و در واقع با همت و تلاش پیگیر و سرسختانه ایشان بود که حزب وحدت تأسیس شد و امروز با جرأت می‌توان ادعا کرد که حزب وحدت واقعاً میراث سیاسی ماندگار استاد مزاری است و نام این حزب با نام مزاری پیوند خورده و با نام ایشان در افغانستان و جهان شناخته می‌شود.

این انعطاف پذیری، سیالیت، واقع بینی و عینی نگری را می‌توان در سایر موضع‌گیری‌های سیاسی ایشان در دوره مقاومت غرب کابل و حتی در تحلیل و تفسیر تحولات بزرگ تاریخی کشور نیز مشاهده و مطالعه کرد. حقیقت این است که در سیاست نمی‌توان با دگم اندیشی عمل کرد. جزم گرایی در سیاست ورزی و اندیشه سیاسی، عامل نابودی و اضمحلال آن است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>